J. Nowosielski był polskim i ukraińskim artystą, grafikiem, malarzem ikon, teoretykiem sztuki, scenografem i teologiem prawosławnym – pisze krakowskiye.eu.
J. Nowosielski wyróżniał się w polskiej historii sztuki na tle innych artystów nowoczesnym połączeniem w swojej twórczości tradycji Wschodu i Zachodu.
Historia życia J. Nowosielskiego
J. Nowosielski urodził się 7 stycznia 1923 roku w Krakowie w rodzinie Łemka i spolonizowanej Austriaczki. Jego ojciec był grekokatolikiem, a matka katoliczką. Został ochrzczony w Kościele greckokatolickim. Sam Jerzy mówił, że jest trochę Polakiem, trochę Ukraińcem i trochę Niemcem.
J. Nowosielski poświęcił swoje życie ikonom, choć malował także abstrakcje i pejzaże, które, nawiasem mówiąc, także nazywał ikonami. Jego prace można oglądać w sanktuariach takich polskich miast, jak: Kraków, Warszawa, Lublin, Tychy, a także we francuskim Lourdes. Jednak jeszcze w latach 50. prace J. Nowosielskiego nie były w Polsce akceptowane, były wręcz zakazane, a nawet zamalowywane lub wyrzucane.
Znany jest przypadek, gdy J. Nowosielski ozdobił swoimi ikonami cerkiew w Podlasiu, a wierni zagrozili, że nie będą przychodzić modlić się do cerkwi z takimi niekanonicznymi ikonami.
Mimo to J. Nowosielski był profesorem Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. W 2000 roku uzyskał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego i został drugim po Janie Matejce artystą uhonorowanym tym tytułem.
J. Nowosielski zmarł 21 lutego 2011 roku w Krakowie, gdzie spędził całe swoje życie. Został pochowany na cmentarzu Rakowskim.
W Ukrainie wydawnictwo Tempora wznowiło książkę „Rozmowy z Jerzym Nowosielskim” Zbigniewa Podgórzca, w której artysta występuje jako wspaniały rozmówca i intelektualista.
Stosunki ukraińsko-polskie w twórczości J. Nowosielskiego
Wyjątkowym zjawiskiem w twórczości J. Nowosielskiego jest nawiązywanie przez niego dialogu między dwiema tradycjami – zachodnią (katolicką) i wschodnią (prawosławną) oraz dwiema kulturami – polską i ukraińską. Sam należał do tych dwóch kultur.
Artysta był z pochodzenia Ukraińcem Łemkiem, a obywatelstwo polskie otrzymał w 1946 roku, aby uchronić się przed prześladowaniami ze strony władz komunistycznych w PRL. Syn J. Nowosielskiego, Jerzy Stempowski, wychowany na Wołyniu, ciekawie komentował swoją narodowość: „Kiedy twoją nianią była Hucułka, to już jesteś Polakiem kultury ukraińskiej.”.
Od dzieciństwa J. Nowosielski odwiedzał cerkwie greckokatolickie i prawosławne, a także kościoły katolickie. Najbardziej odpowiadało mu chrześcijaństwo obrządku wschodniego, a więc zanurzył się mocno w starożytne bizantyjskie tradycje prawosławia. W jego twórczości wyraźnie widać wpływ epoki bizantyjskiej.
W twórczości J. Nowosielskiego nowoczesne trendy współistnieją z głębokimi warstwami ukraińskiej tradycji. Takim podejściem do twórczości J. Nowosielski obalił stereotypy o pozornej nie do pogodzenia sztuce polskiej i ukraińskiej, co bardzo dobrze odzwierciedlał styl jego ikon.
W końcu J. Nowosielski jest uważany za najsłynniejszego polskiego ikonografa czasów nowożytnych. Co ciekawe, styl J. Nowosielskiego jest syntezą kilku stylów – awangardy i surrealizmu z prawosławnym malarstwem religijnym. Jego spuścizna twórcza obejmuje ikonostasy, ikony, wizerunki Jezusa Chrystusa i Najświętszej Maryi Panny, Golgofy. Prace J. Nowosielskiego reprezentują sztukę sakralną. Malował ikonostasy dla cerkwi greckokatolickich społeczności ukraińskiej w Polsce, zwłaszcza w Krakowie, Białym Borze, Lublinie, Górowo Iławeckim.
J. Nowosielski w swoich dziełach sakralnych przedstawiał dwa wymiary: jeden wypełniony światłem, radością, jaskrawymi kolorami i wydłużonymi postaciami, które zdają się sięgać ku Bogu, z kolei drugi jest ciemny, odsłaniający ból i cierpienie.
Twórczość J. Nowosielskiego jest jednak niezwykle różnorodna, gdyż obejmuje pejzaże, rysunki, portrety.