Przez lata w Krakowie głos kobiet, które realnie zmieniały miasto, był często niesłyszany. Choć to właśnie one integrowały społeczność i nadawały życiu kulturalnemu nową dynamikę, rzadko trafiały na pierwsze strony gazet. Wszystko zmieniło się w 2021 roku, kiedy ustanowiono Nagrodę im. Kazimiery Bujwidowej. To wyróżnienie powstało z myślą o liderkach, które wnoszą wyjątkowy wkład w rozwój stolicy Małopolski.
W 2025 roku laureatką prestiżowego wyróżnienia została Nadiya Moroz-Olshanska – założycielka Fundacji Widowisk Masowych oraz dyrektorka Międzynarodowego Festiwalu Teatru Ukraińskiego „Wschód-Zachód”. Przyznanie jej tej nagrody to oficjalne uznanie dla ukraińskiej obecności kulturalnej, która od lat wzbogaca krakowską tkankę miejską, o czym informuje serwis krakowskiye.eu.
Nagroda im. Kazimiery Bujwidowej: dlaczego jest tak ważna?
Postać Kazimiery Bujwidowej to coś więcej niż tylko karta z historii miasta. Na początku XX wieku ta wybitna działaczka otworzyła pierwsze gimnazjum żeńskie z prawem do matury państwowej i odważnie walczyła o prawa wyborcze kobiet. W Krakowie zdominowanym przez mężczyzn, Bujwidowa przełamywała skostniałe schematy. To właśnie jej imię patronuje nagrodzie dla najbardziej aktywnych krakowianek.
Co roku wyróżnienie trafia do czterech kobiet, które:
- tworzą projekty skupiające ludzi wokół innowacyjnych idei;
- otwierają przed mieszkankami nowe możliwości zawodowe i rozwojowe;
- wspierają istotne lokalne inicjatywy i ruchy społeczne;
- stają się inspiracją i wzorem dla młodego pokolenia.
Laureatki wybiera kapituła złożona z przedstawicieli magistratu, organizacji pozarządowych, świata nauki, biznesu oraz sektora charytatywnego.
Jak Nadiya Moroz-Olshanska odmieniła kulturalne oblicze Krakowa?
Nadiya urodziła się w 1991 roku w Iwano-Frankiwsku. Po studiach w Połtawie i na Krymie, gdzie szukała swojej drogi w reżyserii, trafiła do Krakowa. Tutaj ukończyła stosunki międzynarodowe w Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego oraz kulturoznawstwo na Akademii Ignatianum. Swoją edukację kontynuowała na studiach doktoranckich na Uniwersytecie Jagiellońskim, zgłębiając tajniki dyplomacji kulturalnej.
Jej nazwisko szybko stało się rozpoznawalne dzięki inicjatywom łączącym kulturę, język i doświadczenie migracji. Nadiya Moroz-Olshanska zasłynęła jako:
- założycielka Fundacji Widowisk Masowych;
- współtwórczyni kawiarnio-księgarni „Nić”;
- dyrektorka Międzynarodowego Festiwalu Teatru Ukraińskiego „Wschód-Zachód”.
Prowadzone przez nią projekty, takie jak pokazy ukraińskiego kina autorskiego czy działania Fundacji Dyplomacji Kulturalnej, stały się ważnym głosem w debacie o wielokulturowości i wsparciu migrantów. Moroz-Olshanska konsekwentnie nagłaśnia tematy równouprawnienia i przeciwdziałania dyskryminacji, przenosząc je z sal wykładowych do przestrzeni miejskiej. Za swoje zaangażowanie była dwukrotnie nominowana do tytułu Ambasadora Wielokulturowości Krakowa.
Dlaczego o kawiarni „Nić” usłyszał cały Kraków?
Jednym z najbardziej znanych projektów Nadii jest krakowska kawiarnio-księgarnia „Nić”. Miejsce to powstało jako przestrzeń dialogu i kulturowego tygla. Działający przy fundacji „Aktywna Integracja” lokal od początku miał być czymś więcej niż zwykłą kawiarnią – to punkt styku różnych pokoleń i doświadczeń. Nazwa nawiązuje do lokalizacji w kamienicy dawnego Cechu Krawców, ale symbolizuje przede wszystkim niewidzialne więzi łączące ludzi różnych narodowości.
Projekt funkcjonuje jako przedsiębiorstwo społeczne. Zespół „Nici” świadomie otwiera drzwi dla osób, którym najtrudniej odnaleźć się na rynku pracy. Szansę na zatrudnienie znajdują tu:
- młodzi ludzie poniżej 30. roku życia;
- osoby bez wcześniejszego doświadczenia zawodowego;
- osoby z niepełnosprawnościami.
Dzięki takiemu podejściu „Nić” stała się dowodem na to, że projekt społeczny może być profesjonalny, atrakcyjny i nie musi opierać się wyłącznie na kompromisach czy działalności charytatywnej.
Miejsce spotkań w samym sercu Starego Miasta
Współpraca z polskimi organizacjami sprawiła, że „Nić” tętni życiem. To unikalny punkt na mapie Krakowa, gdzie odwiedzający mogą znaleźć:
- literaturę ukraińską i światową w języku ukraińskim;
- publikacje specjalistyczne z zakresu kultury i socjologii.
Zespół „Nici” dba o to, by krakowianie mieli dostęp do najnowszych dzieł ukraińskich autorów. Jednocześnie kawiarnia oferuje polskie reportaże o Ukrainie oraz książki w języku angielskim dla turystów, którzy chcą zrozumieć ten kraj głębiej, niż pozwalają na to krótkie wiadomości w mediach.
Jak festiwal „Wschód-Zachód” zintegrował społeczność?
Dla wielu osób Nadiya Moroz-Olshanska to przede wszystkim twarz Międzynarodowego Festiwalu Teatru Ukraińskiego „Wschód-Zachód”. Od 2014 roku wydarzenie to gromadzi w Krakowie artystów z Ukrainy, Polski, Niemiec, Finlandii czy Gruzji. Festiwal pozwala polskiej publiczności poznać Ukrainę nowoczesną, żywą i wielowymiarową – daleką od stereotypów.
Wydarzenie realizowane we współpracy z Centrum Młodzieży im. dr. Henryka Jordana stawia sobie za cel:
- popularyzację współczesnego ukraińskiego teatru;
- tworzenie platformy wymiany doświadczeń między zespołami zawodowymi a amatorskimi.
Wybuch pełnoskalowej wojny w 2022 roku zmienił priorytety fundacji. Teatr musiał ustąpić miejsca realnej pomocy. Organizacja błyskawicznie przekształciła się w centrum wsparcia humanitarnego, wysyłając do Ukrainy leki, sprzęt medyczny oraz wyposażenie dla obrońców. Zamiast prób teatralnych, zespół zajął się logistyką dostaw ratujących życie.
Historia Ukrainki, która łączy ludzi
Nagroda im. Kazimiery Bujwidowej dla Nadii Moroz-Olshanskiej to wyraz wdzięczności za działalność, która wykracza poza kulturę. Laureatka jest znana z pomagania rodakom w procesie adaptacji, wspierania młodych organizacji pozarządowych i walki o zachowanie ukraińskiej tożsamości w Polsce.
W tym celu w Krakowie organizowane są:
- liczne warsztaty i spotkania integracyjne;
- wydarzenia edukacyjne dotyczące równości.
Odbierając wyróżnienie, Nadiya przywołała słowa Bujwidowej o tym, że świadomość własnej wartości jest fundamentem zmian. Jako Ukrainka doskonale rozumie, czym jest walka o własną kulturę i wolność. Jak sama przyznała, Kraków stał się dla niej miejscem, które dało jej i wielu jej rodakom szansę na drugie życie. Nagrodę traktuje nie jako zwieńczenie drogi, ale jako zobowiązanie do dalszego budowania dialogu, który jest silniejszy niż jakiekolwiek granice.