Życie i działalność znanego pochodzącego z Krakowa Stanisława Wyspiańskiego było wieloaspektowe. Artysta, poeta, dramaturg, projektant mebli, aktor teatralny – to tylko kilka hipostaz, w których celował w dość krótkim życiu. Wyspiański uważany jest za twórcę współczesnej polskiej dramaturgii, a także jednego z najwybitniejszych i wszechstronnych artystów epoki. Nazywany jest także czwartym wieszczem Polski, obok Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego i Zygmunta Krasińskiego. Więcej o życiu i twórczości Wyspiańskiego przeczytasz w materiale strony krakowskiye.
Dzieciństwo, młodość i pierwsze twórcze kroki
Stanisław urodził się 15 stycznia 1869 roku w samym centrum Krakowa. Jego ojciec był rzeźbiarzem, więc środowisko artystyczne, a także bliskość Rynku i cennych zabytków kultury polskiej już od początku kształtowały u chłopca twórczy światopogląd i zmysł estetyczny.
W wieku siedmiu lat młody człowiek przeżył śmierć matki, a kiedy skończył jedenaście lat, poszedł pod opiekę ciotki, ponieważ jego ojciec pił i nie był w stanie udzielać należytej uwagi synowi. W tym czasie los sprowadza młodzieńca ze słynnym malarzem Janem Matejko, który dostrzegł w Stanisławie talent. Dlatego po ukończeniu Gimnazjum św. Anny Wyspiański rozpoczyna studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, równolegle studiując malarstwo w Szkole Sztuk Pięknych kierowanej przez Matejka.
Ponadto talent artysty i pozytywne rekomendacje nauczycieli prowadzą Stanisława do paryskiej Academii Colarrosi. W tym okresie poznał m.in. Władysława Slewińskiego i Paula Gauguina, którzy również wpłynęli na jego sztukę.
Charakterystycznym stylem Wyspiańskiego były obrazy wykonane pastelami, przedstawiające głównie postacie ludzkie – członków rodziny, przyjaciół, innych artystów, a także autoportrety.
Artysta uwielbiał eksperymenty, wykorzystując w swoich pracach impresjonizm, kubizm, secesję i modernizm, a także starożytność, malując płaskimi kolorowymi plamami zamkniętymi w wyraźnym zarysie.
Działalność dramaturgiczna
W 1898 roku talent nie tylko malarza, ale i literata sprowadził Wyspiańskiego na stanowisko redaktora artystycznego krakowskiego Tygodnika „Życie”. Publikuje w nim swoje pierwsze dramaty, które nie znalazły pozytywnych ocen wśród krytyków. Ale wszystko zmieniło się wraz ze sztuką „Warszawianki”. Na autora po prostu spadła sława skali narodowej, a najlepsze teatry w Polsce uważały za zaszczyt wystawiać jego dzieło. Nawiasem mówiąc, główną rolę w „Warszawiance” zagrała Helena Modrzejewska – kultowa aktorka tego okresu.
Następnie autor wydaje wiele innych udanych dzieł, które otrzymały szereg komplementów od krytyków.
Ostatnie lata życia
W 1900 Wyspiański zawarł związek małżeński z Teodorą Pitko, która później urodziła mu czworo dzieci. W tym czasie był już znaną i bogatą w Krakowie osobowością – profesorem Akademii Sztuk Pięknych, a także członkiem Izby Poselskiej.
Ale życie Stanisława Wyspiańskiego zostało przerwane przez kiłę, która w tamtym czasie była uważana za chorobę nieuleczalną. Istnieje kilka wersji tego, jak zaraził się chorobą. Jedna mówi, że stało się to w Krakowie z pracownicą drukarni. Inna, bardziej znana, nawiązuje do Paryża – jawajskiej modelki i kochanki Paula Gauguina.
Ciężka postać choroby spustoszyła jego organizm i 28 listopada 1907 roku Wyspiański zmarł. Ciało 38-letniego artysty i poety zostało pochowane w Krypcie Zasłużonych, znajdującym się w kościele św. Stanisława.