Taki tytuł nosi jeden z najstarszych lokali w Krakowie. To również niezwykle popularne miejsce wśród polskiej inteligencji artystycznej, jak podaje portal krakowskiye.eu.
Magnetyczny punkt Krakowa
Według informacji zamieszczonych na stronie lokalu, kabaret „Piwnica pod Baranami” osiągnął już wiek, który pozwalałby na wpisanie go do Księgi rekordów Guinnessa.
Lokal rozpoczął swoją działalność 26 maja 1956 roku.
Kabaret „Piwnica pod Baranami” przetrwał czasy kształtowania się Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, burzliwe czasy stanu wojennego oraz rozwój demokracji.
W tym wyjątkowym miejscu w niezwykły sposób łączyły się polityka, historia i sztuka.
„Piwnica pod Baranami” była swoistą szkołą dla artystów, zespołów jazzowych, aktorów, wokalistów i muzyków. Lokal ten pełnił funkcję baru, galerii sztuki i sali tanecznej.
W trudnych dla Polski czasach kabaret był oddechem wolności – miejscem, gdzie w subtelny sposób można było żartować, unikając cenzury.
Był to jeden z magnetycznych punktów Krakowa, w którym tętniło życie artystyczne i społeczne.
Dlaczego właśnie „Piwnica pod Baranami”?
Siedziba kabaretu mieści się w podziemiach budynku zwanego „Pałacem pod Baranami”, znajdującego się na Rynku Głównym.
Tak nazywa się Pałac Potockich, będący zabytkiem architektury, który został wybudowany w drugiej połowie XVI wieku. Pierwszym właścicielem budynku był sekretarz królewski Justus Ludwik Decjusz. W XVI wieku pałac stał się centrum życia kulturalnego mieszkańców miasta.
W 1822 roku właścicielem pałacu został Artur Potocki. Do wybuchu II wojny światowej nieruchomość należała do rodziny Potockich.
Na przełomie XIX i XX wieku pałac był miejscem spotkań konserwatywnych sił politycznych. Tętniło tam życie społeczne i kulturalne.
Rodzina Potockich zgromadziła w pałacu kolekcje antycznych mebli, porcelany i dzieł sztuki weneckich, holenderskich i niemieckich malarzy. W 1947 roku pałac został znacjonalizowany.
Według legend nazwa „Pałac pod Baranami” pochodzi od owczarni, która w późnym średniowieczu znajdowała się na jego miejscu. W owczarni tej trzymano owce przeznaczone na sprzedaż mieszkańcom miasta. Miejsce to początkowo nazywano „Pod Barany”.
Koncepcja lokalu
Kabaret został stworzony przez młodych krakowskich artystów i aktorów. Kierownikiem artystycznym kabaretu był aktor, reżyser, scenarzysta i działacz teatralny Piotr Skrzynecki (1930–1997). Wśród założycieli lokalu znalazł się kompozytor, dyrygent i pedagog Krzysztof Penderecki (1933–2020). Autorką scenografii, a także kierowniczką literacką i duszą kabaretu, była Janina Garycka (1920–1997).
Po otwarciu kabaretu prorokowano mu krótkie istnienie. Historia jednak potoczyła się inaczej.
Początkowo „Piwnica pod Baranami” miała być miejscem spotkań krakowskich studentów. Spotkania odbywały się przy świecach. Z czasem jednak formuła znacznie się rozwinęła.
Piotr Skrzynecki najdłużej przewodził kabaretowi „Piwnica pod Baranami”. Dzięki niemu lokal zyskał niepowtarzalny artystyczny styl.
Na scenie kabaretu występowali aktorzy Wiesław Dymny, Krzysztof Litwin, Jacek Wójcicki, piosenkarka Ewa Demarczyk, aktor i kompozytor Leszek Długosz oraz wokalistka Anna Szałapak, a także muzyk i piosenkarz Grzegorz Turnau.
Z lokalem współpracowało wielu innych aktorów, muzyków, pisarzy, malarzy i poetów.
Na scenie „Piwnicy pod Baranami” występowały również zespoły jazzowe Krzysztofa Komedy i Andrzeja Kurylewicza.
W latach 60. i 70. w kabarecie powstały najbardziej znane teksty satyryczne. Zespół „Piwnicy pod Baranami” zyskał opinię jednego z najlepszych ośrodków artystycznych w Polsce.
W przeciwieństwie do innych podobnych miejsc kabaret „Piwnica pod Baranami” wyróżniał się artystycznym chaosem i zaskakującą improwizacją.
Konferansjerkę zawsze prowadził Piotr Skrzynecki, który nosił czarny kapelusz z piórkiem i miał przy sobie dzwoneczek.
O jazzie
Pod koniec lat 50. kabaret „Piwnica pod Baranami” stał się centrum jazzu, a Kraków – jazzową stolicą Polski.
Wśród znanych jazzowych wykonawców, którzy występowali na scenie kabaretu, byli Jerzy Matuszkiewicz, Andrzej Trzaskowski, Krzysztof Komeda, Andrzej Kurylewicz, Jan Ptaszyn Wróblewski, Wojciech Karolak, Zbigniew Namysłowski i inni muzycy oraz wokaliści.
W latach 60. na koncertach w kabarecie występowali Tomasz Stańko, Janusz Muniak, Jan Jarczyk, zespół „Jazz Band Ball Orchestra” i wielu innych.
W 1996 roku przywrócono tradycję organizowania festiwali jazzowych, a od 2007 roku wznowił działalność klub jazzowy „Old Jazz Swinging Stars”.
Piotr Skrzynecki
Piotr Skrzynecki, dyrektor artystyczny kabaretu „Piwnica pod Baranami”, był mistrzem improwizacji. Potrafił łączyć rzeczy pozornie nie do pogodzenia: artystyczną swobodę ze sceniczną codziennością, głęboką refleksję z odważną improwizacją, powagę z ironią.
W 1981 roku, po jednym z występów, Piotr Skrzynecki został wezwany do urzędu ds. kultury w celu wyjaśnienia znaczenia elementów scenografii. Reżyser musiał wytłumaczyć, co symbolizowała złota klatka zawieszona na scenie, w której znajdowało się popiersie Lenina, a przed nim zapalona świeca. Ambasada radziecka odebrała to jako zniewagę. Piotr Skrzynecki wyjaśnił, że chcieli umieścić w klatce papugę, ale ta się nie zmieściła, więc wykorzystali to, co mieli pod ręką.
Po śmierci Piotra Skrzyneckiego w 1997 roku artyści kabaretu postanowili kontynuować jego dzieło i nie zamykać „Piwnicy pod Baranami”. Dyrektorem artystycznym został Marek Pacuła, który pełnił tę funkcję do 2010 roku.
Za sprawy finansowe i organizacyjne kabaretu odpowiada Stowarzyszenie Artystów i Przyjaciół „Piwnicy pod Baranami”.
Kabaret zawsze znajdował się pod czujnym okiem odpowiednich służb. W 2006 roku ujawniono, że w przeszłości regularnie składano donosy na artystów. Ze strony służby bezpieczeństwa zajmowało się tym 10–12 tajnych współpracowników.
Te i wiele innych ciekawych informacji o kabarecie „Piwnica pod Baranami” można znaleźć w licznych publikacjach, a także obejrzeć wiele materiałów wideo związanych z kabaretem.
Obecnie lokal jest otwarty dla odwiedzających. Wciąż odbywają się tu występy artystów, wystawy i inne interesujące wydarzenia.